بررسی ساختار عدسی و دیواره خلفی چشم گاومیش با روش اولتراسونوگرافی

نوع مقاله: علمی پژوهشی

نویسندگان

1 دانشگاه آزاد اسلامی، واحد تبریز، دانشکده دامپزشکی، گروه علوم درمانگاهی، تبریز، ایران

2 دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی، تبریز، ایران

چکیده

در این مطالعه ساختار عدسی و دیواره خلفی چشم گاومیش به علت اهمیت آنها در بینایی تحت بررسی­های اولتراسونوگرافی قرارگرفته و علاوه بر توصیف نمای اولتراسونوگرافی این اعضا در تصویربرداری دو بعدی، اندازه­گیری آنها در تصاویر محور جلویی- عقبی نیز انجام یافت. تصاویر اولتراسونوگرافی حاصله همانند سایر حیوانات و به خصوص مثل گاو بوده است. میانگین و انحراف معیار کل ضخامت عدسی چشم گاومیش­ها 052/0± 133/1 سانتی­متر، میانگین و انحراف معیار ضخامت عدسی چشم راست 052/0±135/1 سانتی­متر و میانگین و انحراف معیار ضخامت عدسی چشم  چپ 053/0±132/1 سانتی­متر اندازه­گیری شد.میانگین و انحراف معیار ضخامت دیواره خلفی چشم راست و چپبه ترتیب برابر 042/0±677/1 میلی­متر و 041/0±672/1
میلی­متر و میانگین و انحراف معیار ضخامتکلی دیوارهخلفی چشم گاومیش­ها برابر 040/0±674/1 میلی­متر به­دست آمد. اختلاف معنی­داری در مقایسه بین میانگین ضخامت عدسی و دیواره خلفی چشم راست گاومیش با میانگین مشابه آنها در چشم چپ دیده نشد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Study of the structure of buffalo's eye lens and scleroretinal rim in Tabriz by ultrasonography

نویسندگان [English]

  • GH Assadnassab 1
  • M Fartashvand 1
  • A Shakeri Bavili 2
1 Department of Clinical Sciences, Faculty of Veterinary Medicine, Tabriz Branch, Islamic Azad University, Tabriz, Iran
2 Department of Radiology, Tabriz University of Medical Sciences and Health Services, Tabriz, Iran
چکیده [English]

In this study, ultrasonographic condition of lens and posterior wall of buffalo's eye in Tabriz area were investigated due to their important role in vision and also measurements were made in anterior-posterior axial B-mode display methods. The ultrasonographic images were similar to the images obtained from other particularly the cow. Total thickness of the lens was 1.133 ± 0.052 cm with the thickness being 1.135 ± 0.052 cm in the right eye and 1.132 ± 0.053 cm in the left eye. Thickness of the posterior wall of the right and left eyes were 1.677 ± 0.042 mm and 1.672 ± 0.041 mm respectively with the total thickness of the posterior wall measuring 1.674 ± 0.040 mm. There was no significant difference between the left and right eyes regarding these parameters.
 

کلیدواژه‌ها [English]

  • Buffalo
  • Eye
  • Lens
  • Scleroretinal rim
  • Ultrasonography

مقدمه

 

    از روش­های تشخیصی دقیق و مطلوب در تصویر برداری می­توان اولتراسونوگرافی (Ultrasonography) را نام برد که در پزشکی و دامپزشکی از این روش برای تصویربرداری بسیاری از بخش­های بدن استفاده می­کنند. در این روش مبناء تصویر سازی با استفاده از امواج صوتی مخصوصی که به ناحیه­ای از بدن فرستاده می­شود و برگشت اکوهای صوتی (Acoustic echoes) مختلفی که در اثر برخورد این امواج فراصوتی به عضو با اکوژنیسیته­های مختلفی که از آنها به­وجود می­آیند، استوار است (3 و 4).

در چشم پزشکی استفاده از اولتراسونوگرافی تشخیصی در سال 1956 میلادی گزارش گردیده و در دامپزشکی نیز Koch و Rubin سونوگرافی چشم را انجام داده­اند (3). یکی از الگوهای اولتراسونوگرافی الگوی نمایشی دو بعدی
(B-mode) است و با این روش اجزاء داخلی چشم مثل قرنیه، حفره قدامی، عدسی و زجاجیه را  می­توان بررسی نمود (4 و 8).

 از اجزاء چشم، عدسی و دیواره خلفی چشم گاومیش در این مطالعه مورد بررسی قرار گرفته و به جزئیات عضو مورد نظر که در بینایی حیوان و بالطبع در مسایل اقتصادی نقش به­ سزایی دارد، اشاره می­گردد.

در نشخوارکنندگان عدسی جزو محیط انکساری چشم بوده و دارای ساختمان محدب شفاف الطرفین، با قابلیت ارتجاعی زیاد می­باشد. رشته­های خاصی که اجسام مژگانی بوده و به عضلات مژگانی وصل می­شوند عدسی را در جای خود نگه می­دارند (3 و 10).

در تصاویر محور طولی (axial view) اولتراسونوگرافی قسمت­های خلفی و قدامی عدسی به صورت خط­های اکوئیک دیده می­شوند (4 و 8). اندازه­گیری­های سونوگرافیکی قابل تکرار چشم بایستی دقیقاً در محور چشم بدون فشار روی چشم صورت گیرند. همچنین در این الگو دیواره خلفی چشم هیپراکوئیک بوده و شدیداً منعکس کننده می­باشد و در تصاویر همانند خط محدبی دیده می­شود که سه لایه تشکیل دهنده دیوارة خلفی (شبکیه، مشیمیه، صلبیه) با سیستم­های اولتراسونوگرافی متداول قابل تفکیک نمی­باشند. چون زجاجیه شامل درصد خیلی زیادی آب است در تصاویر اولتراسونوگرافی آن­اکوئیک دیده می­شود که این امر سبب تشخیص راحت­تر دیواره خلفی می­گردد. مشاهده و اندازه­گیری این دیواره اغلب در تصاویر محور طولی اولتراسونوگرافی صورت می­گیرد که در این حالت قسمت­های دیواره خلفی به صورت مشخصی هیپراکوئیک دیده می­شوند. ناحیه پشت و اطرافی چشم، شامل بافت چربی مانند نیز هیپراکوئیک است. عصب بینائی هیپواکوئیک بوده و از عضلات چشمی که کمی اکوئیک­تر دیده می­شوند ممکن است تفکیک داده شوند (3 و 8).

جهت ایجاد تماس خوب بین چشم و مبدل می­توان از ژل­های تماسی متداول و حتی از روی پلک استفاده کرد و چشم حتماً بعد از هر بار اولتراسونوگرافی باید با محلول سالین (Saline)  شستشو داده شود (8).

 

 

مواد و روش­ها

       در این مطالعه بیست رأس گاومیش بومی ماده سه شکم زائیده بالغ منطقه شهرستان تبریز (از نژاد
  Babalus babalis) به طور تصادفی انتخاب گردیدند. بعد از آماده­سازی شرایط کاری هر گاومیش به صورت فیزیکی با طناب مقید شدند. با پرابMHz linear   6-8دستگاه Pie Medical ساخت کارخانهEsaote  عملیات اولتراسونوگرافی از روی پلک با پیدا نمودن رهیافت مناسب همراه با اضافه نمودن ژل صورت گرفت. اندازه­گیری­های متداول استاندارد عدسی در بیست رأس و دیواره خلفی در ده رأس گاومیش انجام یافت. از تصاویر اولتراسونوگرافی به­دست آمده ضبط ویدیوئی تهیه و از تصاویر مناسب پرینت گرفته شد. از کارت تبدیل رایانه­ای پیناکل (Pinnacle TV-Cart) جهت حصول تصاویر مطلوب استفاده گردید. اندازه­گیری­ها توسط برنامه­های خاص دستگاه اولتراسونوگرافی و یا توسط برنامه            رایانه­­ای Scion image ویرایش چهار، بعد از کالیبره نمودن تصاویر اسکن شده انجام گرفت. از آزمون  t-test برنامهSPSS  نسخه هفده­ام جهت آنالیز آماری داده­های به­دست آمده استفاده به عمل آمد.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


قسمت قدامی عدسی

قسمت خلفی عدسی

 

 


نگاره 1- تصویری از اولتراسونوگرافیکی چشم گاومیش جهت اندازه­گیری ضخامت عدسی

 

 

 

 

 


ساختار عدسی چشمدر نمای مایل

 

 

نگاره 2- تصویر اولتراسونوگرافیکی ساختار عدسی چشم گاومیش جهت مشاهده ساختار داخلی عدسی

           

 

 

 

 

 

 

 

دیواره خلفی

 

 

نگاره 3- تصویری از اولتراسونوگرافیکی چشم گاومیش جهت اندازه­گیری ضخامت دیواره خلفی

 

 

 

جدول1- توصیف آماری اندازه‌گیری‌های به­دست آمده از عدسی چشمی در بیست رأس گاومیش

ناحیه مورد مطالعه

میانگین ضخامت عدسی

( برحسب سانتی­متر)

انحراف معیار

کل چشم­ها

133/1

052/0

چشم­های راست

135/1

052/0

چشم­های چپ

132/1

053/0

 

یافته­ها

 

   در این بررسی ساختار داخلی عدسی آن­اکوئیک و قسمت­های قدامی و خلفی عدسی به صورت خطوط هیپراکوئیک مشاهده شدند (نگاره­های 1 تا 3).

میانگین کل ضخامت عدسی چشم گاومیش­ها برابر 052/0± 133/1 سانتی­متر اندازه­گیری گردید. میانگین ضخامت عدسی چشم راست گاومیش­ها 052/0±135/1 سانتی­متر و میانگین ضخامت عدسی چشم چپ گاومیش­ها برابر 053/0±132/1 سانتی­متر (05/0>p) محاسبه شد (جدول 1). همچنین داده‌های به­دست آمده از ضخامت دیواره خلفی هر دو چشم گاومیش­ها به همراه محاسبه میانگین، انحراف معیار در جدول شماره 2 نشان داده شده است.


 

 

 

 

جدول 2- ضخامت دیواره خلفی در ده رأس گاومیش بر حسب میلی­متر

شماره گاومیش

چشم راست

چشم چپ

1

59/1

59/1

2

67/1

66/1

3

64/1

64/1

4

66/1

66/1

5

69/1

69/1

6

67/1

65/1

7

71/1

70/1

8

68/1

68/1

9

74/1

73/1

10

72/1

72/1

میانگین

677/1

672/1

انحراف معیار

042/0

041/0

 

 

 

در این بررسی ساختار دیواره خلفی هیپراکوئیک مشاهده شد که میانگین کل ضخامت دیواره خلفی چشم گاومیش­ها برابر 040/0± 674/1 میلی­متر اندازه­گیری گردید. همچنین میانگین ضخامت دیواره خلفی چشم راست 042/0 ± 677/1 میلی­متر و میانگین ضخامت دیواره خلفی چشم چپ گاومیش­ها برابر 041/0±672/1 میلی­متر به­دست آمد که اختلاف معنی­داری بین آنها مشاهده نشد.

بحث و نتیجه­گیری

    در معاینات بالینی چشم به علت نقش آن در زندگی مورد معاینه قرار می­گیرد. از قسمت­های مهم این عضو، می­توان عدسی و دیواره خلفی آن را ذکر نمود که بررسی ساختاری آنها در تفکیک حالات بیمارگونه کاربرد دارد (1، 6 و 11). با روش­های متعددی می­توان این جزء را بررسی کرد که یکی از این روش­ها اولتراسونوگرافی است (4 و 5).

اولتراسونوگرافی چشم در تصویربرداری تشخیصی دامپزشکی انجام می­یابد. کاربرد اولتراسونوگرافی و اندازه گیری­های اجزاء چشم در حیواناتی نظیرگاو (2 و 7)، سگ (4 و 8) و اسب (1 و 11) ارائه شده ولی هیچ گزارش معتبری از اندازه اولتراسونوگرافی و تعیین ضخامت عدسی و دیواره خلفی چشم گاومیش مشاهده نشده است. اندازه­گیری اولتراسونوگرافی به علت اینکه مشکلات روش­های تشریحی که ممکن است با بکارگیری مواد یا روش­های خاص همانند منجمد نمودن، تغییری در اندازه ساختارهای چشم  به­وجود آورند را نداشته و از این جنبه حائز اهمیت می­باشند.

 نتایج حاصل از این بررسی نشان داد که در کل اندازه ضخامت عدسی چشم راست هر گاومیش کمی بیشتر از ضخامت عدسی چشم چپ همان گاومیش می­باشد، با این وجود در مقایسه میانگین ضخامت عدسی چشم راست با میانگین ضخامت عدسی چشم چپ گاومیش­ها اختلاف معنی­داری مشاهده
نمی­گردد. نتایج این بررسی نشان می­دهد که میانگین ضخامت عدسی چشم­ها در گاومیش (052/0±133/1 سانتی­متر) در حدود مقدار ذکر شدة 12 میلی­متری گاو بوده (4) و میانگین ضخامت عدسی هر دو چشم گاومیش­ها نزدیک به اندازه فوق در گاو می­باشد. همچنین این اندازه­گیری نزدیک به اعداد ذکر شده در مطالعه El-Maghraby در الگوی نمایشی B-mode بر روی گاو (حدود2/1-09/1 سانتی­متر) می­باشد (2). به عبارتی این مطالعه آشکار می­سازد که اندازه ضخامت عدسی گاومیش­ها نزدیک همین ضخامت در گاو است.

همچنین در این بررسی ساختار داخلی عدسی مشابه سایر حیوانات آن اکوئیک و قسمت­های قدامی و خلفی عدسی به صورت خطوط هیپراکوئیک مشاهده شدند (2  و 4).

 در تصاویر اولتراسونوگرافی به­دست آمده همانند سایر گزارشات دیواره خلفی به صورت خط محدبی دیده
می­شود که سه لایه تشکیل دهنده دیوارة خلفی (شبکیه، مشیمیه، صلبیه) قابل تفکیک نمی­باشند (8). همچنین در این بررسی ساختار داخلی دیواره خلفی مشابه سایر حیوانات هیپراکوئیک  مشاهده شد (4 و 8).

همانند مطالعه Potter، که پراب 7.5 MHz را مناسب برای بررسی ساختارهای چشم گاو مطرح نموده پراب کاربردی این مطالعه یعنی پراب 6-8 MHz نیز کارآمدی کافی و لازم را در زمینه اولتراسونوگرافی ساختارهای چشم گاومیش دارا می­باشد (7).

نتایج حاصل از این بررسی نشان داد که عمق ضخامت دیواره خلفی چشم راست هر گاومیش برابر یا کمی بیشتر از ضخامت لایه­های خلفی چشم چپ همان گاومیش اندازه­گیری شد که در مقایسه میانگین ضخامت دیواره خلفی چشم راست برابر 042/0±677/1 میلی­متر با میانگین ضخامت دیواره خلفی چشم چپ گاومیش­ها (041/0±672/1 میلی­متر) اختلاف معنی­داری مشاهده نمی­گردد.

اندازه­گیری دیواره خلفی مشابه مطالعه Potter که در نژادهای مختلف گاو انجام داده­اند صورت گرفته است و نتایج این بررسی نشان می­دهد که میانگین ضخامت دیواره خلفی چشم­ها در گاومیش (040/0±674/1 میلی­متر) نزدیک و یا کمتر از حدود مقدار ذکر شده در مورد گاو (در نژاد هلشتاین 8/1 میلی­متر، در نژاد جرسی 2/2 میلی­متر و در مطالعه تشریحیPrince  و همکاران 2/2 میلی­متر) بوده است (7 و 9).

 همچنین برخی مطالعات مشابهت اندازه­گیری اولتراسونوگرافی چشم با اندازه­گیری­های بعد از کالبد­گشایی را بیان می­دارند (2 و 7) که پیشنهاد انجام بررسی­های توأم اولتراسونوگرافی و تشریح این جزء داده می­شود.

بر اساس مطالعات انجام یافته به نظر می­رسد اولتراسونوگرافی یک ابزار تشخیصی خوبی در معاینات چشم گاومیش بوده و کاربردی می­باشد. البته نیاز به بررسی­ها و مطالعات بیشتری و به خصوص بیماری­های چشم در این حیوان احساس می­گردد.

  1. Farrow, C.S. 2006. Veterinary diagnostic Imaging: the Horse. Mosby, St Louis, pp: 387-391.
  2. El-Maghraby, H., Nyland, T. and Bellhornd, R.W. 1995. ultrasonographic and biometric evaluation of sheep and cattle eyes. Veterinary Radiology & Ultrasound, Vol. 36, pp: 148-1.51.
  3. Goddard, P.J. 1995. Veterinary ultrasonography. CaB interational, pp: 1-12, 87-104, 165-275.
  4. Kealy, M., McAllister, H. 2000. Diagnostic Radiology and Ultrasonography of the Dog and Cat. 3rd ed., Saunders, St Louis, pp: 377-378.
  5. Kirk, N.G. 1981. Text book of veterinary Ophthalmology. Lea & Febiger, Philadelphia, pp: 255-259.
  6. Lavach, J.D. 1989. Large Animal Ophthalmology. Mosby, St Louis, pp: 185-200.
  7. Potter, T.J., Hallowell, G.D. and Bowen, I.M. 2008. Ultrasonographic anatomy of the bovine eye. Vet Radiol Ultrasound, vol.49, pp: 172-5.
  8. Poulsen Nautrap, C., Tobias, R. and Cartee, R.B. 2000. An Atlas and Textbook of Diagnostic Ultrasongraphy of the Dog and Cat. 1st Ed, Manson publishing, Hannover, pp: 75-85.
  9. Prince, J.H., Diesam, C.D., Eglitis, I. and Ruskell, G.L. 1960. Anatomy and histology of the eye and orbit in domestic animals. Springfield, I L: Charles C Thomas, pp: 154–181.
  10. Reece, W.O. 2005. Functional Anatomy and Physiology of domestic Animals. 3rd ed., Lippincott Williams & Wilkings, Philadelphia, pp: 132-141.
  11. Reef, V.B. 1998. Equine Diagnostic Ultrasound. W.B. Saunders Company, Philadelphia, pp: 50-71.
  12. Sisson, S. 1975. Sisson and Grossman,s the Anatomy of the domestic Animals, edited by Robert Getty. Volume I, 5th ed., W.B. Saunders company, Philadelphia, pp: 1180-1204.