مطالعه میزان شیوع تخم توکسوکاراها در پارک‌های عمومی شهر تبریز، مرکز استان آذربایجان شرقی، ایران

نوع مقاله: علمی پژوهشی

نویسندگان

1 دانشگاه آزاد اسلامی، واحد تبریز، دانشکده دامپزشکی، گروه پاتوبیولوژی، تبریز، ایران

2 دانشگاه آزاد اسلامی، واحد تبریز، دانشکده دامپزشکی، گروه علوم درمانگاهی، تبریز، ایران

چکیده

این مطالعه جهت تعیین میزان شیوع تخم گونه­هایتوکسوکارا در پارک­های عمومی شهر تبریز انجام گرفت. نمونه­های خاک از 4-3 قسمت مختلف در مجموع 75 پارک عمومی شهر تبریز از مهر ماه سال 1387 تا مهرماه سال 1388 جمع­آوری شدند و بعد از شناورسازی در آزمایشگاه، نمونه­ها با میکروسکوپ نوری تشخیص داده می­شدند. تخم گونه­هایتوکسوکارا در 28 نمونه از مجموع 300 نمونه اخذ شده از 75 پارک عمومی پیدا شدند (3/9 درصد). تعداد تخمی که در هر میدان میکروسکوپی دیده می­شد، بین 7-1 عدد متغیر بود. پایین بودن میزان آلودگی به تخم گونه­های توکسوکارا در
پارک­های تبریز در مقایسه با سایر شهرهای جهان ممکن است ناشی از پایین بودن جمعیت سگ­ها و همچنین اختلافات فرهنگی شهر تبریز با سایر شهرهای جهان از نظر وجود تفاوت­هائی در چگونگی نگه­داری و تغذیه این حیوانات باشد. 

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Prevalence of Toxocara eggs in public parks of Tabriz city, center of East Azerbaijan Provice, Iran

نویسندگان [English]

  • Y Garedaghi 1
  • S.A Shabestari-asl 2
1 Department of Pathobiology, Faculty of Veterinary Medicine, Tabriz Branch, Islamic Azad University, Tabriz, Iran
2 Department of Clinical Science, Faculty of Verterinary Medicine, Tabriz Branch, Islamic Azad University, Tabriz, Iran
چکیده [English]

This study was carried out for the presence of Toxocara SPP. Eggs in public parks in the city of Tabriz, east Azerbaijan province, Iran. Soil samples were collected from total 75 existing public parks in Tabriz from September 2008 to September 2009. Soil samples were collected from 3-4 distinct sites in the same area. The flotation material was analyzed under the light microscope. Toxocara SPP. Eggs were found in 28 samples of total 300 taken samples from 75 public parks showed a contamination rate of 9.3%. The number of observed Toxocara eggs in each microscopic field was varied from 1-7. Low rate of contamination with Toxocara SPP. Eggs in Tabriz parks might be due to lower dog population and cultural differences (Diet and hausbandary conditions) of present study in this city in comparison of other cities of the world.
 

کلیدواژه‌ها [English]

  • Toxocara eggs
  • Parks soil
  • Dog
  • Tabriz

مقدمه

 

     برای اولین بار در سال 1952 سندروم لاروهای مهاجر احشائی (VLM) که به­خاطر مهاجرت طولانی مدت لارو
کرم­ها در میزبان­های غیرمعمول مخصوصاً انسان ایجاد می­شود، توصیف شده است (1). انسان از طریق بلعیدن تخم­های نوزاددار کرم­ها مخصوصاً توکسوکارا کنیس به سندروم لاروهای مهاجر احشائی مبتلا می­شود. در داخل روده­های انسان نوزاد کرم­ها از داخل تخم خارج شده و از طریق مجاری لنفاوی و یا ورید باب به اندام­های مختلف مخصوصاً کبد و ریه­ها و گاهاً به قلب و سیستم اعصاب مرکزی مهاجرت کرده و باعث سندروم لاروهای مهاجر احشائی می­گردند و یا اینکه به­داخل کره چشم وارد شده و باعث سندروم لاروهای مهاجر داخل چشمی (OLM) می­شوند (2، 3 و 4). علیرغم وجود اختلافات بین مطالعات مختلف در خصوص میزان آنتی­بادی­های ضد توکسوکارا در گروه­های سنی مختلف، یک توافق عمومی در مورد میزان شیوع بالای آلودگی کودکان وجود دارد (5 و 6). به­ عقیده برخی محققین با وجود اینکه میزبان­های طبیعی توکسوکاراها، سگ­ها و گربه­ها هستند ولی تماس فیزیکی مستقیم با این حیوانات خطر زیادی برای انسان­ها ندارد زیرا تخم کرم­ها که همراه با مدفوع سگ­ها و گربه­ها دفع
می­شوند برای اینکه به مرحله عفونت­زائی برسند حداقل به 2 هفته وقت نیاز دارند (7 و 8). با این وصف، سگ­هایی که در خانه نگه­داری می­شوند یک عامل خطرزا در ایجاد سندروم لاروهای مهاجر احشائی برای انسان­ها هستند (7).

میزان شیوع آلودگی سگ­های ایران به گونه­هایتوکسوکارا در طی مطالعات اپیدمیولوژیک بین 46-10 درصد تخمین زده شده است (9). تا به امروز، هیچ مطالعه­ای در خصوص اهمیت حضور تخم گونه­های توکسوکارا در پارک­های عمومی شهر تبریز انجام نشده است. جهت بررسی حضور تخم گونه­های توکسوکارا در پارک­های عمومی شهر تبریز این بررسی انجام پذیرفت.

مواد و روش­ها

   تبریز، شهری است که در استان آذربایجان شرقی کشور ایران قرار گرفته است. جمعیت انسانی آن تقریبا 5/1 میلیون نفر و جمعیت سگ­های آن شهر حدوداً یکصدهزار قلاده می­باشد (گزارش منتشر نشده، شهرداری تبریز). تبریز از نظر آب و هوائی، نیمه مرطوب، با میانگین بارندگی سالیانه تقریبا 320 میلی­متر می­باشد. میانگین حداکثر درجه حرارت هوا در مرداد ماه به­میزان 32 درجه سانتی­گراد و میانگین حداقل درجه حرارت هوا در بهمن ماه به­میزان 8- درجه سانتی­گراد می­باشد.

نمونه­های خاک از مجموع 75 پارک عمومی با مساحت تقریبی 2127810 مترمربع موجود در شهر تبریز از مهر ماه سال 1387 تا مهرماه سال 1388 جمع­آوری گردیدند. نمونه­ها به­صورت تصادفی از 4-3 قسمت مختلف هر پارک شامل جاده و راه اصلی پارک، زمین بازی کودکان، اطراف آشغال­دانی­ها جهت ارزیابی بهتر مکان­های مورد مطالعه جمع­آوری می­گردیدند.

 50 سانتی­متر مربع از لایه فوقانی نمونه­های خاک پارک­های مورد نظر اخذ گردیده و سپس نمونه­های خاک به­وسیله سرنگی که حاوی 50 میلی­لیتر سرم فیزیولوژی بود، شستشو داده
می­شدند و هر کدام از آنها به­صورت جداگانه در ظروف
شیشه­ای ریخته می­شدند و سپس به­مدت بیش از 72 ساعت در داخل یخچال نگه­داری می­شدند. نمونه­ها بعد از اینکه یکنواخت شدند آبگیری شده و 15 میلی­لیتر از این نمونه­ها در داخل محلول اشباع شده با روش شناورسازی آزمایش شدند (14). مواد شناور شده در زیر میکروسکوپ نوری با بزرگنمائی 100× و 400×  تشخیص داده شدند.

یافته­ها

    تخم گونه­های توکسوکارا (نگاره 1) در 11 پارک عمومی از مجموع 75 پارک عمومی شهر تبریز مشاهده شد (6/14 درصد) (نگاره 2). تخم­ها در 28 نمونه از مجموع 300 نمونه اخذ شده پیدا شدند که میزان آلودگی کلی 3/9 درصد بود. تعداد تخم توکسوکارا که در هر میدان میکروسکوپی مشاهده می­گردید از یک تا هفت عدد متغیر بود. بیشترین تعداد تخم در هر میدان میکروسکوپی مربوط به نمونه­های پارک ائل گلی بود، این تعداد برای پارک باغ گلستان و مشروطه، 2 عدد در هر میدان میکروسکوپی بود. در پارک خاقانی و باغلارباغی، فقط یک­ عدد تخم در هر میدان میکروسکوپی مشاهده گردید. نمونه­های خاک که از 3 قسمت نمونه­برداری (جاده پارک، زمین بازی کودکان، اطراف اشغال دانی­ها) مثبت بودند، مربوط به پارک ائل گلی و باغ گلستان بودند و نمونه­های خاک که فقط از یک قسمت نمونه برداری (اطراف اشغال دانی­ها) مثبت بودند مربوط به پارک باغمیشه و باغلارباغی بودند.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

نگاره 1- تخم توکسوکارا کنیس داخل نمونه خاک (400×).

 

 

 

 

 

 

 

نگاره 2- نقشه شهر تبریز که نمونه­های خاک از پارک­های عمومی آن گرفته شده­اند

بحث و نتیجه‌گیری


   دیدن سگ­ها و گربه­ها در پارک­های عمومی بسیاری از شهرهای ایران امری عادی می­باشد. به­علاوه در سال­های اخیر تعداد سگ­ها و گربه­ها در حال افزایش است. احتمالاً این افزایش تعداد به­خاطر افزایش تعداد صاحبان حیوانات خانگی و یا تعداد خود حیوانات باشد. تمام این حیوانات پارک­های عمومی را همانند سایر جاها آلوده می­کنند. بسیاری از مطالعات نشان می­دهند که میزان شیوع تخم کرم­هائی که می­توانند باعث ایجاد بیماری در انسان بشوند، به­طور معنی­داری در نمونه­های خاک در حال افزایش هستند (4). خطر ابتلای انسان از طریق خاک به مراتب بیشتر از تماس فیزیکی مستقیم با سگ­ها و گربه­ها می­باشد، دلیل آن این است که تخم­ها برای اینکه به مرحله عفونت­زائی برسند نیاز به یک مرحله انکوباسیون در داخل خاک دارند (15).

 گزارشات مختلف در مورد میزان آلودگی خاک مناطق و معابر عمومی به تخم گونه­های توکسوکارا از 2/1 درصد در شهر مورسیا (اسپانیا) تا 100 درصد در لوندرینا، ایالت پارانا (برزیل) متغییر می­باشد (10 و 11). اکثر بیمارانی که مبتلا به توکسوکاریازیس بودند، تقریبا نیمی از آنها خودشان صاحب سگ و یا گربه بودند و یا اینکه یکی از آن دو را در خانه خودشان داشتند و یا اینکه با سگ یا گربه تماس نزدیک داشتند (12). از طرف دیگر، اثرات حصارکشی و دیوارکشی پارک­ها در پیشگیری از آلودگی به تخم کرم­ها به اثبات رسیده است (13). این حقایق به اضافه جمعیت بالای سگ­های ولگرد در شهر تبریز، لزوم ارزیابی آلودگی مناطق عمومی شهر تبریز به تخم گونه­های توکسوکارا را در مطالعه حاضر مشخص می­کند.

در این مطالعه، میزان شیوع تخم توکسوکارا 3/9 درصد بود. میزان آلودگی پارک­های عمومی شهر تبریز که ثبت شد به­طور قابل توجهی از میزان آلودگی در سایر مناطق جهان کمتر
می­باشد. این میزان آلودگی در Aydin (91/18 درصد)، Marche (34 درصد)، Havana (2/42 درصد)، Basrah (2/12 درصد)، Hanover (8/30 درصد)، Zarga,Jerash (5/15 درصد)، Michigan (19 درصد)، Illinois (3/16 درصد)، Frankfurt (1/87 درصد) و Kansas (6/20 درصد) می­باشد (16، 17، 18، 19، 20، 21، 22، 23، 24 و 25). این واقعیت ممکن است به­علت پایین بودن نسبی جمعیت سگ­ها در این منطقه باشد. از طرف دیگر چون قدم زدن
سگ­ها همراه با صاحبان سگ­ها در پارک­های عمومی به­خاطر پاره­ای از دلایل فرهنگی غیرمعمول می­باشد، همین امر ممکن است یکی از دلایل پایین بودن میزان آلودگی خاک پارک­های عمومی در شهر تبریز باشد. در یک مطالعه در شیراز تقریباً نتایج مشابه مطالعه ما به­دست آمده است (3/6 درصد) (26). با این وجود، پارک­های عمومی مورد مطالعه در این بررسی توسط دیوار حصارکشی نشده بودند. این گونه پارک­ها بیشتر در معرض آلودگی هستند به­خاطر اینکه سگ­ها و گربه­ها آزادانه می­توانند در آنها زندگی کنند.

توکسوکاریازیس در ایران از سگ­ها و گربه­ها گزارش شده است و میزان شیوع آن در سگ­ها 46-2/19 درصد و در
گربه­ها 43/31-19 درصد می­باشد (9، 27، 28 و 29). گزارشات اندکی در مورد میزان شیوع سندروم لاروهای مهاجر احشائی انسان در ایران وجود دارد. Rokni و همکاران تعداد 10 مورد از آنرا (VLM) گزارش کرده­اند (30). در دو مطالعه جداگانه، میزان موارد مثبت سرولوژیکی توکسوکاریازیس کودکان را در شیراز 6/25 درصد و در غرب ایران به میزان 3/5 درصد گزارش کرده­اند (31 و 32).

اگر چه نتایج مطالعه حاضر میزان نسبتاً کم آلودگی با تخم گونه­های توکسوکاراها را در پارک­های شهر تبریز نشان
می­دهد، با این وجود برای کاهش خطر آلودگی انسان احتیاج به برنامه­های پیشگیرانه همراه با مطالعات بیشتر می­باشد. ضمناً مسئولین امور بهداشتی و مردم بایستی هوشیار بوده و جمعیت سگ­ها را کنترل نمایند و سگ­های آلوده به کرم­ها را به­وسیله داروهای ضد کرمی تحت درمان قرار دهند تا میزان بیماری­های زئونوز در شهر تبریز و ایران کاهش یابد.

  1. Beaver, P.C., snyder, H. and carrea, G. 1952. chronic eosinophilia due to visceral larva migrans. Report of three cases. Pediatr.; 9:7-19.
  2. Gillespie, SH. 1987. A review: human toxocariasis. J appl Bacteriol.;63:473-9.
  3. Gillespie, SH. 1993. The spectrum of ocular toxocariasis. Eye.;7:415-18
  4. Magnaval, JF., Glickman, LT., dorchies, p. and morassin, B. 2001. highlights of human toxocariasis. Korean J parasitol.;39:1-11.
  5. Chieffi, PP., ueda, M. and Camargo, ED. 1990. Visceral larva migrans: a seroepidemio logical survery in five municipalities of sao Paulo state, Brazil. Rev Inst Med trop sao paula. 32:204-210.
  6. Moreira-silva, SF., leao, ME., Mendoca, HF. and Pereira, FE. 1998. Prevalence of anti Toxocara antibodies in a random sample of patients at a childrens hospital in Vitoria, Espirito santo, Brazil. Rev Inst med trop sao Paulo. 40:259-261.
  7. Chieffi, PP., ueda, M. and camrago ED. 1988. Contacto domiciliar e professional com cases como fator de risco para infeccao humana por larvas de Toxocara. Rev inst med trop sao Paulo.;30:379-382.
  8. Overgaauw, PA. 1997. Aspects of Toxocara epidemiology: human toxocraosis. Crit Rev Microbiol. 32:215-231.
  9. Eslami, A. 1997. veterinary helminthology vol3. University of Tehran;.
  10. Chieffi, PP. 1976. muller EE. Prevalencia de parasitismo por Toxocara canis em caes e presence de ovos de toxocara sp no solo de localidades publicas da zona urbana do municipio de Londrina, estado do parana,brasil. Rev saude publica. 10:367-372.
  11. Ruiz de ybanes MR, Garijo, MM., Alonso FD. 2001. Prevalence and viability of eggs of Toxocara spp. And Toxascaris leonina in public parks in eastern spain. J Helminthol.;75:169-73.
  12. Woodruff, AW. 1975. Toxocara canis and other nematodes transmitted from dogs to man. British Vet J. 131:627-632.
  13. Abe, N. and Yasukawa, A. 1997. prevalence of Toxocara spp. Eggs in sandpits of parks in Osaka city, Japan, with notes on the prevention of egg contamination by fence construction. J vet med sci. 59:79-80.
  14. Eslami, A. 1996. Recovery of cestode eggs from the village courtyard soil in iran, J vet parasitol. 10:95-96.
  15. Overgaauw, PA. 1997. Aspects of Toxocara epidemiology :human toxocariasis. Crit rev microbiol. 23:215-231.
  16. Gurel, FS., Ertug S. and Okay, p. 2005. Prevalence of Toxocara spp. Eggs in public parks of the city of aydin, turkey. T parazitol derg. 29:177-179.
  17. Holland, C., O’Connor, P., taylor, MR., Hughes, G., Girdwood, RW. and smith, h. 1991. families, parks, gardens and toxocariasis. Scand J infect dis. 23:225-231.
  18. Dumenigo, B., Galvez, D. 1995. soil contamination in ciudad de la Habana province with Toxocara canis eggs. Rev cubana Medtrop. 47:178-180.
  19. Mahdi, Nk, ali Ha. 1993. Toxocara eggs in the soil of public places and schools in basrah, Iraq. Ann trop Med parasitol. 87:201-205.
  20. Horn, k, schnieder, T. and stoye, M. 1990. contamination of public children’s laygrounds in hannover with helminth eggs. Dtsch Tierarztl Wochenschr. 97:124-5.
  21. Abo-shehada, MN. 1989. Prevalence of toxocara ova in some schools and public grounds in northern and central Jordan. Ann Trop Med parasitol. 83:73-75.
  22. Ludlam, Ke., platt, TR. 1989. The relationship of park maintenance and accessibility to dogs to the presence of Toxocara spp ova in the soil. Am j pub health. 79:633-634.
  23. Paul, aj, todd KS, jr., Dipietro j. 1988. environmental contamination by eggs of Toxocara species. Vet parasitol. 26:339-342.
  24. Duwel, D. 1984. the prevalence of Toxocara eggs in the sand in children’s play grounds in Farnkfurt/m.ann Trop med parasitol. 78:633-636.
  25. Dada, BJO. and Lindquist, WD. 1979. Prevalence of Toxocara spp. Eggs in some public grounds and highway rest areas in Kansas. J helminthol.;53:145-146.
  26. Motazedian, H., Mehrabani, D., tabatabaee, SH., pakniat, A. and Tavalali, M. 2006. prevalence of helminth ova in soil samples from public places in shiraz east mediterr health J.;12:562-5.
  27. Eslami, A. and mohebali, M. 1988. parasitisme des chens de bergers et implication en santé public en iran. Bull pathexot. 81:94-96.
  28. Mirzyans, A. 1971. incidence of gastrointestinal helminthes of domestic cats in Tehran area of iran. J parasitol. 75:1296.
  29. Mirzayans, A. 1972. eslami A, anwar M, sajar M. Gastrointestinal parasite of dogs in iran. Trop. Anim. Health prod. 4:35-60.
  30. Rokni, MB, massoud, GH. and Mowlawi, Gh. 2000. Report of 10 case of visceral larva migrans in iran. Iranian j publ health. 29:61-66.
  31. Sadjjadi, SM., khosravi, M., mehrabani, D. and Oryan, A. 2000. seroprevalence of Toxocara infection in school children in shiraz, southern iran. J trop pediatr. 46:327-30.
  32. Fallah, M. and azimi, A. 2007. Taherkhani. Seroperevalence of toxocariasis in children aged 1-9 years in western Islamic republic of iran. East med health j. 13:1073-1077.