بررسی تاثیر مقادیر مختلف عصاره الکلی بره‌موم زنبور عسل در ترمیم زخم پوستی و پاسخ ایمنی و بقاء ماهی کپور معمولی (Cyprinus carpio)

نوع مقاله: علمی پژوهشی

نویسندگان

1 دانشگاه آزاد اسلامی، واحد کرمانشاه، دانشکده کشاورزی، گروه شیلات، کرمانشاه، ایران.

2 دانشگاه بوعلی سینا، گروه پیراپزشکی، همدان، ایران.

3 موسسه تحقیقات باریج اسانس، کاشان، ایران.

4 دانشگاه علوم پزشکی گلستان، گروه بهداشت، گرگان، ایران.

5 دانشگاه آزاد اسلامی، واحد کرمانشاه، دانشکده کشاورزی، گروه دامپزشکی، کرمانشاه، ایران.

6 اداره دامپزشکی، بخش بهداشت آبزیان، کرمانشاه، ایران.

7 دانشگاه پیام نور، گروه مهندسی شیمی، تهران، ایران.

8 کارشناسی ارشد شیلات، اهواز، ایران.

چکیده

   آنتی‌بیوتیک‌ها جهت تقویت سیستم ایمنی و نیز ترمیم زخم‌ها در آبزیان کاربرد زیادی دارند، اما به­دلیل تاثیرات سوء و ایجاد باقی­مانده دارویی، محققین به­دنبال جایگزینی این مواد با مواد طبیعی می‌باشند. یکی از این ترکیبات که خواص درمانی زیادی دارد بره­موم زنبور عسل است. هدف از این مطالعه ارزیابی تاثیر غلظت­های مختلف بره­موم بر ترمیم زخم پوستی و  پاسخ سیستم ایمنی در ماهی کپور معمولی می‌باشد. عصاره بره­موم از شرکت باریج اسانس کاشان تهیه گردید و غلظت‌های صفر، 2، 5 و10 درصد آن به همراه مواد حامل (مواد افزوده به بره­موم به­منظور انحلال در آب) بر روند ترمیم زخم پوستی ماهی کپور معمولی و پاسخ ایمنی و نیز بقاء آنها مورد بررسی قرار گرفت. این مطالعه در یک دوره 21 روزه و به روش حمام کوتاه مدت و یک بار در روز انجام شد. در مقایسه با تیمار کنترل، استفاده از بره موم زنبور عسل در غلظت 2 درصد تاثیر معنی‌داری در روند ترمیم زخم پوستی و نیز تحریک سیستم ایمنی در ماهی کپور پرورشی داشت (05/0p<). در استفاده از غلظت‌های بالاتر بره موم، ترمیم زخم مشاهده شد اما افزایش در تعداد سلول‌های خونی (گلبول قرمز، نوتروفیل و ائوزینوفیل) و افزایش تلفات ماهی را نیز به­همراه داشت. استفاده از بره­موم زنبور عسل به شکل افزودنی در آب در غلظت‌های پایین موثر بوده و سبب تحریک سیستم ایمنی می‌گردد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

The effect of different concentrations of bee propolis on skin wound healing and immune response and survival of Common carp (Cyprinus carpio)

نویسندگان [English]

  • nasrin choubkar 1
  • abbasali sari 2
  • alireza bolandnazar 3
  • hashem heshmati 4
  • forough mohammadi 5
  • nastaran shahbazian 6
  • amirmohammad emamirad 7
  • payam yari 8
چکیده [English]

   Antibiotics use to increase the immune and wound healing in many animals. But due to the residual effects of a drug, Antibiotics and used to increase the immune response and propolis wound healing is aquadic animals. But due to their residual, researchers are looking to replace them with natural materials. One of these natural materials that has many health benefits is bee propolis. The aim of this study was to evaluate the effect of different concentrations of propolis on wound healing and immune system response in common carp (Cyprinus carpio). Propolis extracts were prepared from Kashan Barij essence with different concentrations of 0 , 2 , 5 and 10% with carrier substances (to dissolve the propolis  in water), and were evaluated on wound healing and immune response and survival  of common carp on a 21 –day cycle of short baths once a day . The results showed that, compared with the control group (0%), the use of bee propolis in concentration of 2% has statistically significant difference on wound healing and immune system response in common carp. The use of higher concentrations of propolis healed wound, but increased the number of blood cells (red blood cells, neutrophils, and eosinophils) and increased mortality of fish, so it is better to use lower concentrations of propolis in fish. The use bee propolis as additive in water is effective in low concentrations and stimulates the immune system.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Propolis
  • Common carp
  • Wound healing
  • immune system
  • Survival

مقدمه

   زخم در اثر آفتاب سوختگی، صدمات مکانیکی و بیماری‌های مختلف پوستی (به­خصوص در بچه ماهیان) ایجاد می‌گردد و معمولاً توام با عفونت‌های ثانویه میکروبی می‌باشد. زخم­های پوستی علاوه بر تاثیر سوء در بازار‌پسندی ماهی، در موارد شدید سبب مرگ و میر در ماهیان نیز می‌گردد (Ferguson and Leigh, 1998).

   یکی از اهداف علم پزشکی، ترمیم زخم در مدت زمان کوتاه­تر و با عوارض جانبی کمتر است. کوتاه کردن زمان بهبود زخم به دلیل کاهش احتمال عفونت و یا عوارض زخم و کاهش هزینه‌ها از اهمیت به‌سزایی برخوردار می‌باشد (Sabistan, 1991).

   کاربرد گسترده ترکیبات طبیعی و گیاهی در درمان طیف زیادی از بیماری­های  انسان موجب شد تا امکان استفاده از این ترکیبات در درمان بیماری‌های سایر موجودات زنده مورد بررسی قرار گیرد. این ترکیبات ارزان و فاقد عوارض جانبی برای موجود زنده و انسان می‌باشند. لذا استفاده از آنها از نظر زیست محیطی نیز از اهمیت به­سزایی برخوردار است (کاظم پور و همکاران، 1384).

   استفاده از داروهای شیمیایی مانند آنتی­بیوتیک‌ها، همواره مشکلاتی را نظیر ظهور گونه‌های میکروبی مقاوم در برابر آنتی بیوتیک­ها، ایجاد باقی­مانده دارویی در محصولات و تاثیر سوء بر مصرف‌کنندگان در برداشته است.

   در حال‌ حاضر به­دلیل‌ جوان‌ بودن‌ صنعت ‌آبزی‌پروری‌ و کمبود نیروی‌ متخصص‌ در زمینه‌ بهداشت‌ و بیماری‌های‌ آبزیان،‌ اکثر موارد کاربرد داروها و مواد شیمیائی‌ خارج‌ از سیستم‌ صحیح ‌تشخیص‌ و تجویز رسمی‌ صورت‌گرفته‌ و بدون‌ درنظر­گرفتن‌ باقی­مانده‌های‌ داروئی‌ و اثرات‌ آلایندگی‌ آنها در طبیعت‌ و همچنین‌ عوارض‌ سوء این‌ مواد روی‌ انسان‌ (سرطان­ها، ناقص‌الخلقه‌زائی‌ و ...) و سایر اجزاء اکوسیستم‌ آب‌ و خاک،‌ مصرف‌ می‌شوند (علیشاهی و همکاران، 1390).

   ترکیبات طبیعی دارویی‌ با وجود تأثیر کند اثر بسیار پایدارتری‌ در مقایسه‌ با سایر داروها دارند. این‌ مواد به‌ علت‌ دارا بودن‌ مواد مؤثره‌ مختلف، می‌توانند در درمان‌ بسیاری‌ از بیماری­ها کاربرد داشته‌ باشند، بدون‌ آنکه‌ مجموعه‌ مواد مؤثره‌ آنها با هم‌ تداخل‌ اثر داشته‌ باشند. همچنین‌ این‌ مواد مؤثره‌ همواره‌ از یک‌ حالت تعادل‌ بیولوژیک‌ برخوردارند و لذا‌ در بدن ‌انباشته‌ نشده‌ و اثرات‌ جانبی‌ بر جای نمی‌گذارند (توکلی و همکاران، 1389و شوهانی و همکاران، 1388).

   یکی از این مواد طبیعی، بره­موم زنبورعسل (propolis) است. بره­موم ماده‌ای است با خواص دارویی که امروزه در برخی کشورها از محلول الکلی آن، جهت درمان انواع بیماری­های انسانی و دامی استفاده می‌شود (اشراقی و والافر، 1382). این ماده در کشور ما به صورت ناشناخته باقی مانده و فقط مقدار اندکی از آن به خارج از کشور صادر می‌شود. بره‌­موم در درمان بیماری­های مختلفی مانند آرتریت و دردهای عضلانی، مشکلات تنفسی، بیماری­های پوستی، سوختگی­ها، زخم­ها، تبخال، سندرم خستگی مزمن، سرفه و سرماخوردگی، مشکلات دندانی، بیماری­های گوش، آلرژی، مشکلات زنانه، اختلالات گوارشی و التهاب کولون به‌کار رفته و در حفظ سلامت بدن و سیستم‌ ایمنی کاربرد داشته است (بصیری، 1387و سیدی، 1388).

   همچنین بر اساس مطالعات صورت‌گرفته عصارة‌ اتانولی بره­موم دارای ویژگی‌های متعددی از جمله خواص ضد‌باکتریایی، ضدقارچی، ضدالتهابی، ضدویروسی، محرک سیستم ایمنی و نیز بی‌حس‌کنندگی می‌باشد (Paintz and Metzne, 1979، مهدیزاده و همکاران، 1383).

   در این تحقیق تاثیر غلظت‌های مختلف بره­موم (تهیه شده از شرکت دارویی باریج اسانس کاشان) صفر (شاهد)، 2، 5 و 10درصد و نیز مواد حامل، بر روند ترمیم زخم پوستی، پاسخ ایمنی و بقاء در بچه­ماهی کپور معمولی مورد بررسی قرار گرفت.

   کپور معمولی (Cyprinus carpio) به علت ویژگی‌های منحصر به فرد در بیشتر  کشورهای دنیا پرورش داده می‌شود و در ایران نیز یکی از گونه‌های با اهمیت و پرطرفدار ماهیان گرمابی به شمار می‌آید.

   هدف از این مطالعه بررسی تاثیر بره­موم بر روند بهبود زخم و پاسخ سیستم ایمنی (با توجه به تعداد گلبول­های‌سفید و قرمز و شمارش افتراقی آنها) در ماهی کپور معمولی می‌باشد.

 

مواد و روش­ها

تهیه اسانس بره موم زنبور عسل

   برای استفاده بهتر از خواص بره‌موم، به عصاره‌گیری آن نیاز است. محلول دارای 70 درصد الکل (اتانول)، فعال‌ترین محلول برای عصاره‌گیری بره‌موم است هرچند که عصاره‌گیری با پروپیلن‌گلیکول و آب نیز انجام می شود (بصیری، 1387؛ سیدی، 1388). ظرف پلاستیکی برای توزیع بره موم به­دلیل عدم‌واکنش انتخاب گردید. ترکیبات مواد حامل بره­موم از شرکت باریج اسانس کاشان مشتمل برPEG400 ، کرودرت، آب، پروپیلن گلوکز و اتانول می‌باشد.

طرح آزمایش

   روزانه 1 میلی‌لیتر از محلول‌های مختلف در غلظت‌های مورد بررسی صفر، 2، 5 و 10 درصد در 5 تیمار و 3 تکرار استفاده گردید. یک تیمار تحت عنوان مواد حامل (مواد افزوده به بره موم به‌منظور انحلال در آب) نیز در نظر گرفته شد.

آماده‌سازی تانک آزمایش

   ابتدا تانک‌هایی با ظرفیت 35 لیتر آب انتخاب و در آن از آب لوله‌کشی شهر که 48 ساعت پس از آبگیری به­منظور ته‌نشینی کلر صورت گرفته است استفاده گردید. از فیلتر اسفنجی (MA-F009) شرکت ماهیران مجهز به ورودی و خروجی هوا، لوله خروجی هوا و آب، مخزن پخش هوا و سرپوش کارتریج اسفنج و بخاری (MH-71R) شرکت ماهیران و پمپ فیلتر اسفنجیsmart pump-SB-1350  در هر آکواریوم استفاده گردید که از 48 ساعت پیش از انتقال ماهیان آماده سازی شدند.

   ماهیان مورد آزمایش از یک مزرعه ماهیان گرمابی در قصر شیرین در استان کرمانشاه خریداری شده و با استفاده از پمپ‌های هوادهی انتقال داده شد. مکان آزمایش، آزمایشگاه شیلات دانشگاه آزاد اسلامی واحد کرمانشاه (1392) در نظر گرفته شد. پس از هم‌دماسازی آب تانک‌ها با آب کیسه‌های حامل ماهی از کارگاه، انتقال ماهیان به این تانک‌ها صورت گرفت. 24 ساعت اولیه بدلیل استرس ناشی از جابجایی غذادهی صورت نگرفت. 

   48 ساعت پس از انتقال ماهی و رفع استرس، کار طرح شروع گردید. آزمایش در قالب طرح کاملاً تصادفی با 5 تیمار و 3 تکرار، هر تیمار شامل 25 قطعه ماهی کپور 8 ± 15 گرمی با غلظت‌های درمانی صفر، 2، 5 و10 درصد و مواد حامل (موادی که توسط شرکت باریج اسانس کاشان برای انحلال این ترکیب روغنی به آب اضافه گردیده است) به­صورت محلول انجام گردید. روزانه 2 بار غذادهی با غذای کنسانتره (لوفاک فرانسوی با ترکیب غذایی 41 درصد پروتئین، 5/6 درصد چربی، 5 درصد فیبر و 12 درصد رطوبت) در ماهیان انجام شد.

   اطلاعات آب مورد استفاده مشتمل بر درجه حرارت 26درجه سلسیوس، اکسیژن10ppm  ، pH 7 تا 5/7 بود. طول دوره 21 روز در نظر گرفته شد.

   تلفات و ویژگی‌های رفتاری و شکلی نیز در ماهیان در هر روز ثبت گردید.

ایجاد زخم در ماهیان و چگونگی انجام طرح

   ماهیان هر تانک با پودر گل میخک به میزان 3 گرم در 10 لیتر آب، بیهوش شدند.

   محل زخم در زیر باله پشتی ماهیان بر پهلوی بالایی (سمت چپ بدن) انتخاب گردید. طول زخم 1 ± 67/7 و عرض1± 4/3 میلی­متر مربع در نظر گرفته شد. از بلند کردن فلس و لایه زیرین آن توسط تیغ اسکالپل استریل استفاده شد و سپس با سرم فیزیولوژی سدیم کلراید 9/0 درصد استریل (شرکت ثامن ایران- مشهد) شستشو و به همان تانک انتقال داده شده تا به هوش بیایند. 24 ساعت پس از ایجاد زخم از حمام کوتاه مدت بره موم در غلظت­های صفر، 2، 5 و 10 درصد و نیز مواد حامل استفاده گردید و سپس با ساچوک در نظر گرفته شده برای هر تانک ماهی به تانک مربوطه انتقال داده شد. این کار روزانه در ساعت معینی در روز انجام گردید. در طول انجام طرح، سطح زخم (طول زخم × عرض زخم) در روزهای 0، 8، 13، 17 و 22 با کولیس دیجیتالی اندازه‌گیری شد و سپس جهت بررسی دقیق‌تر روند ترمیم نسبی زخم‌ها از آزمایشات هیستو‌پاتولوژیک و تهیه مقاطع بافتی از نمونه‌ها و آزمایش خون استفاده گردید.درصد ترمیم زخم نیز با استفاده از رابطه زیر محاسبه گردید:


 

 

درصد بهبودی زخم=

سطح زخم در روز اول- سطح زخم در روز مورد نظر

(توکلی و همکاران، 1389)

100× سطح زخم در روز اول

 

 


خونگیری  

   جهت خونگیری هر ماهی به­صورت جداگانه ­گرفته شد. پس از بیهوش نمودن با استفاده از اسانس گل میخک بلافاصله بدن ماهی را خشک کرده و سپس با استفاده از یک سرنگ استریل اقدام به خونگیری از انتهای ورید ساقه دمی به میزان 5/0 میلی­لیتر (500 میکرولیتر) گردید. هپارین 5000 واحد در میلی­لیتر از شرکت داروسازی کاسپین به‌منظور جلوگیری از انعقاد خون استفاده گردید. خونگیری از ماهی در روزهای صفر، 10 و 20 انجام شد (لازم به ذکر است تیمارهای با تلفات زیاد از مطالعه خارج شدند).

   در هر مرحله از 4 ماهی در هر تانک در میکروتیوب هپارینه شده، نمونه خونی تهیه شد. نمونه موردنظر در کنار یخ خشک سریعاً به آزمایشگاه برای مطالعات خونی انتقال داده شد و در آنجا به روش رنگ‌آمیزی و لام نئوبار اقدام به شمارش آنها گردید.

بررسی بافتی 

   در روزهای صفر و10، سه نمونه از هر تیمار به صورت تصادفی انتخاب شد و نمونه بافتی به شکل مربع از تمام ضخامت محل ترمیم زخم به همراه پوست سالم اطراف زخم با استفاده از قیچی و اسکالپل گرفته شد (بنایی و همکاران، 1390) و به­منظور جلوگیری از اتولیز بافتی در فرمالین 10 درصد قرار گرفت.

   همچنین به منظور مطالعات بافت شناسی، با استفاده از دستگاه میکروتوم از نمونه ها مقاطع بافتی به قطر 6 میکرومتر تهیه گردید و رنگ آمیزی نمونه ها با استفاده از هماتوکسیلین – ائوزین انجام گرفت.

 

بررسی میزان بقا در تیمارهای مختلف

 

درصد بقا (SP)=

تعداد ماهیان موجود × 100

تعداد ماهیان اولیه

 

روش آماری

به منظور تجزیه و تحلیل داده‌ها از نرم افزار آماری Spss17 استفاده شد. ابتدا از تجزیه واریانس یک­طرفه (ANOVA) جهت مقایسه میانگین‌ها استفاده شد و در مواردی که بین میانگین ها اختلاف معنی داری وجود داشت از آزمون Tukey جهت جدا کردن آنها استفاده گردید. نتایج در سطح اطمینان  95 درصد (05/0p<) از لحاظ آماری متفاوت قلمداد گردید.

 

یافته‌ها

مطالعه سطح زخم  

   سطح زخم در روزهای مورد نظر با کولیس دیجیتالی ثبت گردید (جدول1).

 

جدول 1- متوسط سطح زخم بر حسب سانتی‌متر مربع  در تیمارهای مورد نظر بره­موم در روزهای مختلف نمونه­برداری

روز22

روز17

روز13

روز8

روز0

 

a06/0

a10/0

a13/0

a21/0

26/0

شاهد

*

a10/0

a13/0

a21/0

26/0

حامل

b01/0

b04/0

b09/0

b15/0

26/0

2 درصد

*

*

c06/0

c11/0

26/0

5 درصد

*

*

c05/0

d08/0

26/0

10 درصد

                     حروف مختلف در هر ستون، معنی­دار بودن اختلاف را از نظر آماری نشان می­دهد (05/0p<).

                     * به دلیل تلفات زیاد، از مطالعه حذف شدند.

 

  

 

لازم به ذکر است در تیمار 10 درصد بره­موم به میزان زیاد و به نسبت کمتر در تیمار 5 درصد پس از حمام دادن در برخی نمونه‌ها خونریزی پوستی و در تیمار 10 درصد، حرکات شدید به دور خود مشاهده گردید که در برخی روزها تلفات هم مشاهده شد.

مقایسه میانگین سطح زخم در روز 8

   آزمون آنالیز واریانس یک‌طرفه نشان داد که در روز 8 میانگین سطح زخم در پنج گروه شاهد، حامل، 2، 5 و 10 درصد از نظر آماری اختلاف معنی‌داری دارد (05/0p<).

   همچنین در آزمون تعقیبی Tukey نشان داده شد که میانگین سطح زخم فقط در گروه شاهد با گروه حامل اختلاف معنی‌داری ندارد (05/0<p).

مقایسه میانگین سطح زخم در روز 13

   آزمون آنالیز واریانس یک‌طرفه نشان داد که در روز 13 میانگین سطح زخم در 5 گروه شاهد، حامل، 2، 5 و 10درصد از نظر آماری اختلاف معنی‌داری دارد (05/0p<).

   همچنین در آزمون Tukey نشان داده شد که میانگین سطح زخم نیز فقط در گروه شاهد با گروه حامل اختلاف معنی‌داری ندارد (05/0<p).

مقایسه میانگین سطح زخم در روز 17

   آزمون آنالیز واریانس یک‌طرفه نشان داد که در روز 17 میانگین سطح زخم در 3 گروه شاهد، حامل و 2 درصد از نظر آماری اختلاف معنی‌داری دارد (05/0p<).

همچنین در آزمون Tukey نشان داده شد که میانگین سطح زخم در گروه شاهد با گروه حامل اختلاف معنی‌داری ندارد (05/0<p).

مقایسه میانگین سطح زخم  بین دو گروه شاهد و 2 درصد در روز 22

   آزمون T مستقل نشان داد که در دو گروه شاهد و 2 درصد از نظر آماری تفاوت معنی‌داری وجود دارد (05/0p<). نتایج مربوط به مطالعه خونی (جداول 2 تا 4).

 

 

جدول 2- شمارش تفریقی گلبول‌های خونی در ماهی کپور معمولی در روز 10 در غلظت‌های مختلف بره­موم

گلبول سفید

(103 ×)

گلبول قرمز

(106 ×)

بازوفیل

 

ائوزوفیل

 

مونوسیت

 

لمفوسیت

 

هتروفیل

 

فاکتور    خونی

تیمار

a8/0+23/24

a0.23+35/3

a0+1

a15/1+3

a5/1+ 75/4

62a/2+75/70

a81/0±21

شاهد

a28/0+9/21

b0.07+25/4

a0+1

a0+2

a7/0+5/3

a12/2+5/73

a41/1±20

حامل

a19/3+53/25

a0.27+57/3

a0+1

b57/0+5/1

a5/0+25/4

c65/4+5/73

c30/3±25/20

2

a82/2+60/27

b0.21+35/4

a0+1

b0+1

a0+4

c7/0+5/75

c7/0±5/19

5

a41/1+2/28

b0.07+65/4

a0+2

c0+4

a7/0+5/4

b0+60

b7/0±5/29

10

 

جدول3 -شمارش افتراقی گلبول‌های خونی در ماهی کپور معمولی در روز 1 در تیمار شاهد (با ایجاد زخم) و مخزن (بدون زخم)

گلبول سفید

(103 ×)

گلبول قرمز

(106 ×)

بازوفیل

 

ائوزوفیل

 

مونوسیت

 

لمفوسیت

 

هتروفیل

 

فاکتور خونی

تیمار

05/2+13/23

08/0+21/3

0+1

75/0+25/2

5/0+25/3

95/0+75/70

2/1+75/22

شاهد

65/5+7/26

07/0+95/2

0+1

0+1

70/7+5/1

7/0+5/68

7/0+5/28

مخزن

 

جدول4- شمارش افتراقی گلبول‌های خونی در ماهی کپور معمولی در روز 20 در غلظت‌های مختلف بره­موم (تیمارهای با تلفات پایین مورد بررسی قرار گرفته است)

گلبول سفید

(103 ×)

گلبول قرمز

(106 ×)

بازوفیل

 

ائوزوفیل

 

مونوسیت

 

لمفوسیت

 

هتروفیل

 

فاکتور خونی

تیمار

8/1+67/26

2/0+05/4

5/0+25/1

5/0+75/2

29/1+5/3

1/3+5/69

21/2+25/23

2درصد

  حروف مختلف در هر ستون، معنی‌دار بودن اختلاف را از نظر آماری نشان می‌دهد (05/0p<).


مقایسه تعداد گلبول‌های قرمز خون در روز 10 (جدول2)

   آزمون آنالیز واریانس یک‌طرفه نشان داد که میانگین تعداد گلبول‌های قرمز خون در 5 گروه شاهد، حامل، 2 درصد، 5 درصد و 10 درصد از نظر آماری تفاوت معنی‌داری دارد (05/0p<).

آزمون تعقیبی Tukey نشان داد که میانگین تعداد گلبول‌های قرمز خون در گروه شاهد و گروه حامل تفاوت معنی‌داری دارد (05/0p<) و فقط گروه شاهد و گروه 2 درصد تفاوت معنی‌داری ندارد (05/0<p).

مقایسه تعداد سلول‌های هتروفیل در روز 10 (جدول2)

   آزمون آنالیز واریانس یک‌طرفه نشان داد که میانگین تعداد سلول‌های هتروفیل در5 گروه شاهد، حامل، 2 درصد، 5 درصد و 10 درصد از نظر آماری تفاوت معنی‌داری دارد (05/0p<).

   آزمون تعقیبی Tukey نشان داد که در میانگین تعداد سلول‌های هتروفیل در گروه شاهد و حامل با گروه 10 درصد تفاوت معنی داری وجود دارد (05/0p<). همچنین در گروه 5 درصد با 10 درصد تفاوت معنی‌داری وجود دارد (05/0p<).

مقایسه تعداد لمفوسیت‌ها در روز 10 (جدول2)

   آزمون آنالیز واریانس یک‌طرفه نشان داد که میانگین تعداد لمفوسیت‌ها در 5 گروه شاهد، حامل، 2 درصد، 5 درصد و 10 درصد از نظر آماری تفاوت معنی‌داری دارد (05/0p<).

   آزمون تعقیبی Tukey نشان داد که میانگین تعداد لمفوسیت‌ها در گروه شاهد و 10 درصد و نیز گروه حامل و 10 درصد تفاوت معنی‌داری دارد (05/0p<). همچنین در گروه 2 درصد با گروه 10 درصد و نیز در گروه 5 درصد و گروه 10 درصد تفاوت آماری معنی‌داری وجود دارد (05/0p<).

مقایسه تعداد سلول‌های مونوسیت در روز 10 (جدول2)

   آزمون آنالیز واریانس یک‌طرفه نشان داد که میانگین تعداد مونوسیت‌ها در 5 گروه شاهد، حامل، 2 درصد، 5 درصد و 10 درصد از نظر آماری تفاوت معنی‌داری ندارد (05/0<p).

مقایسه تعداد سلول‌های ائوزینوفیل در روز 10 (جدول2)

   آزمون آنالیز واریانس یک‌طرفه نشان داد که میانگین تعداد ائوزینوفیل‌ها در 5 گروه شاهد، حامل، 2 درصد، 5 درصد و 10 درصد از نظر آماری تفاوت معنی‌داری دارد (05/0p<).

   آزمون تعقیبی Tukey نشان داد که میانگین تعداد ائوزینوفیل‌هادر گروه 2 درصد و 10 درصدو نیز در گروه 5 درصد و 10 درصد تفاوت معنی‌داری دارد (05/0p<).

مقایسه تعداد گلبول‌های سفید خون در روز 10 (جدول2)

   آزمون آنالیز واریانس یک‌طرفه نشان داد که میانگین تعداد گلبول‌های سفید در 5 گروه شاهد، حامل، 2 ، 5 و 10 درصد از نظر آماری تفاوت معنی‎داری ندارد (05/0<p).

مقایسه میانگین تعداد تلفات (جدول 5)

   آزمون آنالیز واریانس یک‌طرفه نشان داد که میانگین تعداد تلفات در 5 گروه شاهد، حامل، 2، 5 و 10 درصد از نظر آماری اختلاف معنی‌داری دارد (05/0p<).

   آزمون تعقیبی Tukey نشان داد که میانگین تعداد تلفات در گروه شاهد و حامل با گروه 10 درصد اختلاف معنی‌داری دارد (05/0p<).

 

 

 

 

جدول 5- تلفات ماهیان در روزهای مختلف نمونه‌برداری در تیمارهای مختلف (درصد)

روز

تیمار

شاهد

حامل

2

5

10

1

6/98

100

100

100

6/94

2

96

100

100

100

3/85

3

96

6/98

6/98

6/98

3/77

4

96

6/94

6/98

6/98

2/73

5

94/6

92

6/98

96

68

6

92

92

3/73

3/89

6/66

7

92

3/89

3/97

3/81

6/62

8

92

88

96

3/77

48

9

6/90

6/86

96

6/70

44

10

3/89

6/74

6/94

3/65

28

11

88

6/74

6/94

3/61

24

12

88

64

3/93

56

6/10

13

84

3/61

92

52

 

14

84

6/58

92

52

 

15

84

6/58

84

48

 

16

84

56

3/77

3/45

 

17

84

 

68